مغزى او نتيجهء ارث است . اما پستانداران عادى براين اصل غريزى ، اصل تجربه و انتقال آن را از راه تقليد بچه از مادر افزودند و جانورانى مانند سگ و گربه و ميمون ، كه ظرفيت مغزى بيشترى دارند از همان راه تقليد و از ادراك خاموش ، تجربيات خويش را منتقل مىسازند ، مثلا گربهء مادر ، نوزاد خود را براى بدرفتاريش تنبيه مىكند ، مادر ميمون و عنتر نيز چنين مىكنند . مردم روزگار كهن به نيروى انتقال تجربه ، هنر بيان مطالب و سخن گفتن را افزودند . آثار نقاشى و مجسمه‌سازى و روايت سينه‌به‌سينه از اين گونه است . با اختراع خط كه از نقاشى سرچشمه گرفت ، گذشتهء آدميان كاملتر و دقيقتر انتقال مىيافت ، روايات شفاهى كه سينه‌به‌سينه نقل مىشد و دگرگونى مىيافت ، اكنون ثابت برجاى مىماند . مردمى كه صدها فرسنگ از هم دور بودند ، مىتوانستند انديشهء خود را به ديگرى برسانند . تا صدها نسل نيروى كامل كتابت بر جهانيان آشكار نشد زيرا كه انديشهء نسخه - بردارى فراوان و چاپ از يك متن عملى نشده بود ؛ نسخه‌بردارى همانا رونويس كردن بود كه كتاب را بسيار گران و كمياب مىساخت . ميل به رازدارى و بر ديگرى برترى يافتن ، همواره در انديشهء مردم نيرو داشته است ، تنها امروز است كه گروه انبوهى از مردم به فراگرفتن و خواندن مىپردازند ، دست به سوى گنجينهء دانش و انديشه كه در كتابها گردآمده ، مىبرند . . . پيشرفت فكرى بشر در تاريخ همچون پرتوى است كه نخست از روزنه‌اى بس خرد به بيرون مىدرخشد و درميان تاريكى نادانى و ظلمت جهل و فراموشى اندك جلوه‌اى دارد . . . سرانجام در تاريخ اروپا زمانى فرارسيد كه به كوشش كارگران چاپ اين پرتو به سرعتى شگفت رو به گسترش گذاشت و دانش جهانگير شد و ديگر خاص طبقه‌اى مخصوص نبود . اكنون اين روزن روزبه‌روز پهناورتر و گسترده‌تر مىشود . اين پرتو هنوز پندارى از ميان مه و ابر و گردوغبار به ما مىرسد ، هنوز در دانش نيم‌باز هم نشده است . جهان امروزى هنوز در آغاز فراگيرى دانش است . » « 107 » ويل دورانت معتقد است كه خطنويسى محصول و نتيجهء فعاليتهاى تجارى است . همانطور كه كاهنان با تصاويرى كه وضع كرده بودند عبارات دينى و پزشكى را يادداشت مى - كردند ، بازرگانان نيز ، به كمك علايم و تصاوير ، مقاصد خود را به‌طرف اعلام مىكردند . بزرگترين اثرى كه انسان پس از سخن گفتن بر آن دست يافته ، خط و نگارش است . پيدايش خط ، حدى است كه ابتداى تاريخ را نشان مىدهد . با اختراع خط انسان موفق گرديده است كه مقاصد ، وقايع ، احكام و قوانين و ساير مطالب مهم و ضرورى را يادداشت و از خطر فراموشى حفظ كند . بطورى كه اشاره شد نقاشى و سپس كتابت در طى صدها سال راه تكاملى خود را پيموده است . بعضى از دانشمندان باستان‌شناس مىگويند : ممكن است در پشت آثار هنرى

--> ( 107 ) . كليات تاريخ ، پيشين ، ص 248 به بعد ( به اختصار ) .